przyimek

Co to jest przyimek?

Przyimek jest niesamodzielną i nieodmienną częścią mowy. W zdaniu łączy się z rzeczownikiem, liczebnikiem, przymiotnikiem, przysłówkiem lub zaimkiem, tworząc tzw. wyrażenie przyimkowe. Przykłady: po lekcji, po drugie, od najlepszych, na zawsze, przed nami.

Wyrażenia te zazwyczaj piszemy oddzielnie: przy ławce, nad nami, przed domem. Łączna pisownia niektórych związków przyimkowych utrwalona została tradycją: pośrodku, pokrótce, wpół, wbrew, naraz, dlaczego. Przyimki piszemy też łącznie z cząstkami: -bok, -dług, -koło, -śród -czas, -miast np: obok, według, około, wśród, podczas, zamiast.

Podział przyimków

Przyimki można podzielić na proste złożone. Niektóre przyimki jednosylabowe mogą przyjąć końcówkę „-e”, aby łatwiej je było wymówić w połączeniu z następującym po nich wyrazem. Dotyczy to utartych twierdzeń: ode mnie, przede mną, przede wszystkim, nade wszystko, beze mnie.

Rodzaje kategorii

Przyimek służy do tworzenia kategorii przestrzennych lub czasowych. Oznacza to, że w połączeniu z rzeczownikiem oznacza miejsce w przestrzeni: na stole, pod stołem, za stołem, nad stołem, obok stołu itd. Służy też do określenia czasu: o piątej, po piątej, przed piątą, do południa, w środę itd.

Związki przyimkowe w zdaniu może pełnić różne funkcje, np. okolicznika czasu: we wtorek, o piątej; okolicznika miejsca: na boisku, w szkole; okolicznika celu: po chleb; okolicznika przyzwolenia: wbrew zwyczajom, mimo deszczu; okolicznika sposobu: po polsku; okolicznika przyczyny: z powodu … , za karę; dopełnienia: dostać coś – od kolegi, przydawki: sweter w kratkę, dom z cegły.

Istnieją również przyimki złożone, które składają się z dwu lub więcej przyimków prostych: znad, sprzed, sponad, poprzez, zza, spod, spomiędzy. Przyimki złożone piszemy łącznie i zgodnie z wymową. Np. przyimek złożony „spomiędzy” powstał poprzez złączenie trzech przyimków: z, po, między. „Z” ulega ubezdźwięcznieniu w pozycji przed spółgłoską bezdźwięczną. Wymawiamy więc: „spomiędzy” i tak też piszemy. Przyimek „sponad” utworzono z przyimków prostych: z, po nad.

Sprawdź pozostałe części mowy.