Związki frazeologiczne – co to? Skąd pochodzą? Co oznaczają?

polskie frazeologizmy

Związki frazeologiczne powstają łącząc dwa lub więcej słów, aby stworzyć frazę, która ma znaczenie symboliczne. Związki frazeologiczne obejmują również przysłowia, maksymy i powiedzenia.

Związki frazeologiczne mogą wyrażać bardzo dużo, mogą być zabawne, a na dodatek ich pochodzenie jest w wielu przypadkach nieszczelne. Jakie łzy ma krokodyl? Związki frazeologiczne to rzeczywiście interesująca ciekawostka językowa! Sprawdź czy znasz te najpopularniejsze!

Związki frazeologiczne w polskiej kulturze czyli frazeologizmy

Chociaż składają się z kilku słów, funkcjonują jako jednostka słów. Ich znaczenie nie wynika z sumy znaczeń słów, które tworzą. Związki frazeologiczne są figuratywne, więc kiedy mówimy, że na coś patrzymy, nie robimy sobie krzywdy, a kiedy mówimy, że pocałowaliśmy klamkę, nie mamy na myśli namiętnego pocałunku.

Ważne jest również, aby frazy pojawiały się w stałych formach. Nie można w nich zastąpić słów innymi słowami. Trudno też przetłumaczyć takie wyrażenia na inne języki.

Skąd wzięły się związki frazeologiczne?

Wiele związków frazeologicznych wiąże się z ludzkim ciałem (mieć coś w nosie) czy światem zwierzęcym (uparty jak osioł). Ponadto, większość z nich wywodzi się z:

  • z Biblii,
  • z historii i sztuki,
  • z literatury,
  • z życia codziennego.

Inne źródła pochodzenia

Wiele frazeologizmów ma swoje źródło w ludzkim ciele, z wyrażeniami takimi jak „robić wielkie oczy”, „od stóp do głów” i „do nozdrzy”. Nazywamy te somatyzmami. Występują w wielu językach, więc stanowią dobry materiał do porównywania zasobów frazeologizmów w różnych językach.

Innym popularnym źródłem frazeologii jest świat zwierząt. Możemy znaleźć wiele zwrotów odnoszących się do zwierząt domowych i gospodarskich, takich jak „żyć jak pies z kotem”, „czarna owca” czy „pisząc jak kurczak z pazurem”. W innych są dzikie zwierzęta, na przykład „podzielić skórę niedźwiedzia”, „popatrz na kogoś z wilkiem” lub „farbowanego lisa”.

Niektóre frazeologie pasują do więcej niż jednej z powyższych kategorii, na przykład wyrażenie „mieć muchy w nosie”, co oznacza marszczenie brwi i dąsanie się, które łączy odniesienia zarówno do ludzkiego ciała, jak i zwierząt.

Stosunkowo nowym źródłem frazeologizmów są nauka i technika, z których obserwacje pochodzą z takich frazeologizmów, jak „uwolnienie napięcia”, „zwarcie” czy „siła napędowa”. W porównaniu z klasyczną warstwą frazeologii są one bardziej potoczne i łatwiejsze do zmiany.

Podział frazeologizmów

Relacje frazeologiczne można klasyfikować według różnych kryteriów, ale najczęściej przytaczana jest klasyfikacja gramatyczna.

Klasyfikacja gramatyczna

  • wyrażenia – są to relacje nominalne, w których najważniejszym wyrazem jest rzeczownik, imiesłów przymiotnikowy lub przysłówek, np.: „część lwa”, „światła i cienie”, „druga strona medalu”.
  • frazy – związki, których środkiem jest czasownik występujący w konstrukcji z rzeczownikiem lub imiesłowem przysłówkowym, np.: „nie mydl oczu”, „rusz kopytem”, „splot trzy na trzy”
  • Zwroty to często powtarzające się słowa lub wyrażenia o stałym znaczeniu, takie jak „zagoi się do ślubu”. Zwroty obejmują również przysłowia, powiedzenia, maksymy i maksymy.

Podział według stopnia

Związki frazeologiczne można również podzielić ze względu na stopień zespolenia ich składników. W tej klasyfikacji wyróżniamy frazeologizmy:

  • luzem – są to kombinacje słów, w których poszczególne słowa zachowują swoje znaczenie i łączą się ze sobą doraźnie.
  • spójnik – skojarzenia wyrazowe, w których można wymienić jeden ze składników, ale tylko dla jego synonimu.
  • stałe – zbiory słów, których znaczenie jest tak mocno wytarte, że nie możemy ich w żaden sposób zmienić.

Podział ze względu na funkcje

Dzielimy również frazeologizmy ze względu na sposób funkcjonowania ich znaczeń na:

  • idiomy – idiomy – idiomy o nienaruszalnej strukturze, których znaczenie różni się od tego wynikającego z poszczególnych składowych i ich sumy, np.: „brudna owca”, „zimny deszcz”, „uderzenie myszką”.
  • frazy – frazeologizmy, których znaczenie wynika ze znaczenia wyrazu pierwotnego, np.: „palma priorytetowa”, „włamać się”

Błędy w tworzeniu związków wyrazowych

Polska frazeologia nie zawsze jest łatwa w użyciu. Dla tych, którzy poruszają się po świecie słownictwa, błąd frazeologiczny to błąd, który pojawia się podczas używania słów takich jak „to” lub odwoływania się do „formy i znaczenia związku”. Ważne jest, aby bawić się językiem w swoim piśmie, ale ważne jest, aby upewnić się, że rozumiesz, co mówisz.

Tautologie – czym są?

Jeśli chodzi o efektywne dyskutowanie z wykorzystaniem błędów frazeologicznych, można również wspomnieć o tautologiach i pleonazmach. Składają się ze zbędnych słów i nie są poprawnymi sposobami ich użycia.

Tautologie to konstrukcje językowe, które łączą ze sobą dwa synonimy. Niektóre klasyfikacje mówią, że tautologie to tylko pary lub zestawy słów, w których jedno słowo jest synonimem innego słowa. Przykłady tautologii można znaleźć w wyrażeniach takich jak „geneza i pochodzenie” lub „piękna i ładna”.

Pleonazmy, potocznie nazywane masłem maślanym, to konstrukcje językowe, w których jedna część zawiera znaczenie, które powtarza się w drugiej części frazy. Od tautologii odróżnia je to, że są kombinacją słów w relacji przełożony-podwładny

Pleonazmy są rodzajem błędu gramatycznego. Składają się z rzeczownika i przymiotnika używanego do jego określenia, tj. „upaść”. Błędy językowe uważamy za nieumyślne, ale czasami (dla zabawy lub oryginalności) autorzy celowo używają błędnych odpowiedzi.

Związki frazeologiczne mogą ubarwić każdą wypowiedź! Daj znać, które frazy są Twoimi ulubionymi! A może wymyśliłeś własny, którego używasz w bliskim otoczeniu? Podziel się nimi w komentarzach!

Najpopularniejsze polskie frazeologizmy wraz z tłumaczeniem

Związek wyrazowy

Znaczenie

bajońskie sumy

ogromne pieniądze

biały kruk

bardzo rzadka książka

nie w ciemię bity

bardzo sprytny

być komuś solą w oku

drażnić, przeszkadzać komuś

być oczkiem w głowie

być faworyzowanym w czyichś oczach

wetknąć kij w mrowisko

wywołać zamieszanie

mieć muchy w nosie

mieć zły humor

porywać się z motyką na słońce

źle ocenić siły na zamiary

twardy orzech do zgryzienia

trudny problem

kula u nogi

być cieżarem dla kogoś

lwia część

większa część

kruszyć kopie

spierać się z kimś o coś

nie zasypiać gruszek w popiele

nie zaniedbywać ważnych spraw

przychylić komuś nieba

dać komuś wszystko co się da

spalić na panewce

nie udać się, np. nieudany plan

mieć duszę na ramieniu

bać się, przestraszyć się czegoś

w gorącej wodzie kąpany

o kimś impulsywnym

drzeć z kimś koty

być z kimś skłóconym, kłócić się

piąte koło u wozu

coś zbędnego, niepotrzebnego

syzyfowa praca

niekończąca się praca

czarna owca

ktoś uważany za kogoś gorszego

połknąć bakcyla

bardzo się czymś zainteresować

zjeść z kimś beczkę soli

znać kogoś bardzo dobrze

mieć węża w kieszeni

być skąpym, więcej niż oszczędnym

zapuszczać żurawia

zaglądać

pleść androny

lać wodę, gadać bez sensu

nabić kogoś w butelkę

oszukać kogoś